Móng băng là gì? Cấu tạo, đặc điểm và quy trình thi công chi tiết

Móng băng là gì? Ưu nhược điểm của móng băng

Móng băng là gì

Móng băng (móng dải) là một loại móng nông, được thiết kế dưới dạng các dải bê tông cốt thép kéo dài liên tục theo một hoặc hai phương, nằm trực tiếp dưới hàng cột hoặc tường chịu lực của công trình. Không giống móng đơn chỉ đỡ từng cột riêng lẻ, móng băng có khả năng liên kết các cột lại với nhau, từ đó giúp phân tán tải trọng đều hơn xuống nền đất.

Về bản chất kết cấu, móng băng hoạt động như một “dầm ngầm” đặt trên nền đất. Tải trọng từ cột sẽ truyền xuống dầm móng rồi phân bổ dọc theo chiều dài móng và truyền xuống đất nền. Chính cơ chế làm việc này giúp móng băng hạn chế hiện tượng lún lệch giữa các cột - một trong những nguyên nhân phổ biến gây nứt tường, xô lệch kết cấu nhà ở.

Trong thực tế, móng băng thường được áp dụng cho:

• Nhà cấp 4 có tường chịu lực
• Nhà phố từ 2–5 tầng
• Công trình có mật độ cột tương đối dày
• Nền đất có khả năng chịu tải trung bình

Ưu - nhược điểm của móng băng

Cũng giống như các loại móng khác, móng băng cũng có những ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với 1 số loại công trình nhất định. Việc nắm rõ các ưu - nhược điểm của móng băng giúp bạn chủ động lựa chọn phương án và điều chỉnh các yếu tố thi công cho phù hợp.

Ưu điểm

Ưu điểm lớn nhất của móng băng nằm ở khả năng phân bố tải trọng tương đối đồng đều. Nhờ kết cấu dạng dải liên tục, móng băng giúp giảm áp lực tập trung tại chân cột, từ đó hạn chế lún không đều – vấn đề rất hay gặp ở nhà phố xây chen trong khu dân cư.

Bên cạnh đó, so với móng cọc, móng băng:

• Thi công đơn giản hơn
• Không cần máy móc chuyên dụng phức tạp
• Chi phí thấp hơn đáng kể
• Thời gian thi công nhanh

Chính vì vậy, móng băng được xem là giải pháp “cân bằng” giữa hiệu quả kỹ thuật và bài toán kinh tế cho nhà ở dân dụng.

Nhược điểm

Tuy nhiên, móng băng không phải là lựa chọn tối ưu trong mọi trường hợp. Nhược điểm lớn nhất của móng băng là phụ thuộc nhiều vào điều kiện địa chất. Nếu nền đất yếu (đất bùn, đất ao hồ, đất san lấp chưa ổn định), móng băng dễ xảy ra lún tổng thể hoặc lún lệch nếu không xử lý nền kỹ.

Ngoài ra:

• Khối lượng đào đất lớn hơn móng đơn
• Không phù hợp cho công trình cao tầng hoặc tải trọng lớn
• Khó cải tạo, nâng tầng nếu thiết kế ban đầu không tính trước.

Do đó, việc lựa chọn móng băng cần dựa trên khảo sát địa chất và tính toán kết cấu cụ thể, không nên áp dụng theo cảm tính.

Cấu tạo của móng băng gồm những phần nào?

Một hệ móng băng hoàn chỉnh không chỉ đơn thuần là một dải bê tông, mà bao gồm nhiều bộ phận phối hợp chặt chẽ với nhau để đảm bảo khả năng chịu lực và độ bền lâu dài.

1. Lớp bê tông lót

Đây là lớp bê tông mác thấp (thường M100–M150) được đổ trực tiếp lên nền đất sau khi đào móng. Lớp bê tông lót có tác dụng:

• Tạo mặt phẳng sạch, bằng phẳng để lắp đặt cốt thép
• Ngăn bê tông kết cấu bị mất nước vào nền đất
• Hạn chế tạp chất trong đất ảnh hưởng đến chất lượng bê tông móng

2. Bản móng

Bản móng là phần bê tông cốt thép nằm ngang, có chiều rộng lớn hơn dầm móng, trực tiếp tiếp xúc với nền đất. Đây là bộ phận chịu nén và phân tán tải trọng chính của móng băng. Chiều rộng bản móng được tính toán dựa trên tải trọng công trình và sức chịu tải của đất nền.

3. Dầm móng

Dầm móng là phần kết cấu chạy dọc theo móng băng, liên kết trực tiếp với cột. Dầm móng có nhiệm vụ:

• Truyền tải trọng từ cột xuống bản móng
• Liên kết các cột thành một hệ thống ổn định
• Giảm biến dạng và nứt gãy tại chân cột

4. Cổ cột (chân cột)

Cổ cột là đoạn chuyển tiếp giữa cột và dầm móng. Đây là vị trí chịu lực phức tạp, thường phải bố trí thép chờ và thép neo đúng tiêu chuẩn để đảm bảo liên kết làm việc đồng thời giữa móng và thân công trình.

Phân loại móng băng

Dựa theo phương chịu lực

• Móng băng 1 phương: Móng băng 1 phương là loại móng chỉ bố trí theo một hướng chính, thường song song với trục nhà. Loại móng này thường dùng cho nhà có kết cấu đơn giản, tải trọng không lớn và nền đất tương đối tốt.
• Móng băng 2 phương: Móng băng 2 phương được bố trí theo cả hai phương vuông góc nhau, tạo thành mạng lưới liên kết dưới toàn bộ công trình. Nhờ đó, tải trọng được phân bố đều hơn, khả năng chống lún lệch tốt hơn so với móng băng 1 phương. Đây là loại móng rất phổ biến trong nhà phố 2–5 tầng hiện nay.

Dựa theo độ cứng của móng

• Móng băng cứng: Là loại móng có chiều cao dầm lớn, bản móng dày, khả năng chịu uốn và chịu cắt tốt. Móng băng cứng thường được dùng cho công trình có tải trọng tương đối lớn hoặc nền đất không đồng đều.
• Móng băng mềm: Móng băng mềm có tiết diện nhỏ hơn, khả năng biến dạng lớn hơn. Loại móng này chỉ phù hợp với công trình nhỏ, tải trọng nhẹ và nền đất ổn định.

Việc lựa chọn móng băng cứng hay mềm cần được tính toán kỹ trong thiết kế kết cấu, tránh việc giảm tiết diện để tiết kiệm chi phí dẫn đến rủi ro lâu dài.

Những yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế móng băng

Thiết kế móng băng là một công việc mang tính kỹ thuật cao, không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm thi công hay áp dụng rập khuôn theo các công trình trước đó. Mỗi công trình có điều kiện địa chất, quy mô và yêu cầu sử dụng khác nhau, do đó việc tính toán móng băng cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố để đảm bảo an toàn kết cấu lâu dài và hiệu quả kinh tế cho chủ đầu tư.

Dưới đây là một số yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế móng băng:

• Điều kiện địa chất: độ mềm cứng, độ lún của đất, mực nước ngầm,...
• Tải trọng công trình và số tầng xây dựng
• Mật độ cột và khẩu độ kết cấu cũng tác động trực tiếp đến hình dạng và kích thước móng băng
• Điều kiện thi công thực tế, khu vực rộng hay hẹp, đông hay thưa dân, nhu cầu đi lại,...
• Kế hoạch cải tạo, nâng tầng trong tương lai (có hay không, nếu nâng thì nâng mấy tầng).
• Chi phí đầu tư và vật liệu chính được sử dụng.

Kinh nghiệm quan trọng khi thi công móng băng

Thi công móng băng là giai đoạn mang tính quyết định đối với chất lượng và tuổi thọ của toàn bộ công trình. Dù thiết kế có đúng đến đâu, chỉ cần sai sót nhỏ trong quá trình thi công móng cũng có thể dẫn đến các hệ quả nghiêm trọng như lún lệch, nứt tường, thậm chí mất an toàn kết cấu. Dưới đây là những kinh nghiệm quan trọng cần đặc biệt lưu ý.

Khảo sát địa chất và kiểm tra lại cao độ trước khi thi công

Một trong những sai lầm phổ biến là bỏ qua hoặc làm sơ sài công tác khảo sát địa chất. Trước khi thi công móng băng, cần nắm rõ cấu trúc các lớp đất, sức chịu tải của nền cũng như mực nước ngầm tại khu vực xây dựng. Trong quá trình đào móng, nếu phát hiện nền đất thực tế khác so với hồ sơ khảo sát ban đầu (đất yếu hơn, xuất hiện bùn hoặc nước ngầm), cần dừng thi công để điều chỉnh phương án kỹ thuật kịp thời.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra và xác định chính xác cao độ đáy móng là yêu cầu bắt buộc. Cao độ sai lệch có thể làm thay đổi chiều cao dầm móng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu lực của móng băng.

Đào móng đúng kích thước, tránh làm xáo trộn nền đất

Khi đào đất móng băng, cần đảm bảo đúng chiều rộng và chiều sâu theo thiết kế, không đào quá rộng hoặc quá sâu so với bản vẽ. Việc đào móng không kiểm soát có thể làm xáo trộn lớp đất chịu lực, khiến nền móng mất ổn định và phải xử lý gia cố lại, gây tốn kém chi phí và thời gian.

Đáy hố móng sau khi đào phải được làm phẳng, đầm chặt và giữ nguyên trạng, tránh tình trạng để mưa, nước đọng hoặc xe cộ đi lại làm phá vỡ kết cấu đất nền trước khi đổ bê tông lót.

Thi công bê tông lót đúng kỹ thuật

Bê tông lót tuy không phải là bộ phận chịu lực chính nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng móng băng. Lớp bê tông lót cần được đổ đều, đúng độ dày theo thiết kế để tạo mặt phẳng sạch, giúp việc lắp đặt cốt thép chính xác và hạn chế bê tông móng bị mất nước vào nền đất.

Việc bỏ qua hoặc làm mỏng lớp bê tông lót để tiết kiệm chi phí là một sai lầm thường gặp, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến độ bền của móng về lâu dài.

Gia công và lắp đặt cốt thép móng băng đúng bản vẽ

Cốt thép là “xương sống” của móng băng, vì vậy cần được gia công và lắp đặt tuyệt đối đúng theo hồ sơ thiết kế. Khoảng cách giữa các thanh thép, đường kính thép, vị trí thép chịu lực và thép phân bố đều phải đảm bảo chính xác.

Đặc biệt, cần chú ý đến lớp bê tông bảo vệ cốt thép. Nếu đặt thép quá sát đáy móng hoặc thành cốp pha, thép dễ bị ăn mòn, làm giảm khả năng chịu lực và tuổi thọ công trình. Trước khi đổ bê tông, cần kiểm tra lại toàn bộ hệ thép để tránh sai sót khó khắc phục.

Lắp dựng cốp pha chắc chắn, đảm bảo kích thước hình học

Cốp pha móng băng phải được lắp dựng chắc chắn, kín khít và đúng kích thước thiết kế. Nếu cốp pha yếu, không được gia cố cẩn thận, rất dễ xảy ra hiện tượng phình, xô lệch hoặc rò rỉ bê tông trong quá trình đổ, làm sai lệch hình dạng móng và ảnh hưởng đến chất lượng kết cấu.

Ngoài ra, việc kiểm tra độ thẳng, độ phẳng của cốp pha trước khi đổ bê tông cũng là bước quan trọng giúp đảm bảo móng băng đạt yêu cầu kỹ thuật ngay từ đầu.

Đổ và đầm bê tông móng băng liên tục, đúng quy trình

Khi đổ bê tông móng băng, cần sử dụng đúng mác bê tông theo thiết kế và tiến hành đổ liên tục để tránh tạo mạch ngừng lạnh trong kết cấu. Trong quá trình đổ, phải kết hợp đầm rung đúng kỹ thuật để bê tông được đặc chắc, hạn chế rỗ tổ ong và tăng khả năng chịu lực.

Việc đổ bê tông không đều, đầm rung không kỹ hoặc gián đoạn thi công là nguyên nhân phổ biến dẫn đến suy giảm chất lượng móng băng.

Bảo dưỡng bê tông móng băng đúng thời gian quy định

Sau khi đổ bê tông, công tác bảo dưỡng thường bị xem nhẹ nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến cường độ và độ bền lâu dài của móng. Bê tông móng băng cần được che phủ và giữ ẩm liên tục trong ít nhất 7–14 ngày, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Không nên tác động lực mạnh, chất tải hoặc thi công các hạng mục phía trên khi bê tông chưa đạt cường độ cần thiết, tránh gây nứt hoặc suy yếu kết cấu móng.

Luôn có kỹ sư giám sát trong suốt quá trình thi công móng

Cuối cùng, một kinh nghiệm quan trọng không thể bỏ qua là phải có kỹ sư hoặc người có chuyên môn giám sát xuyên suốt quá trình thi công móng băng. Việc kiểm soát chặt chẽ từ khâu đào móng, lắp thép đến đổ và bảo dưỡng bê tông giúp phát hiện sớm sai sót và xử lý kịp thời, tránh rủi ro lớn cho công trình về sau.

Quy trình thi công làm móng băng chuẩn nhất

Bước 1: Giải phóng mặt bằng

Đây là bước đầu tiên và khá quan trọng, cần có máy móc để xử lý bề mặt sao cho thật mịn và bằng phẳng. Sau đó, phải chuẩn bị trang thiết bị, phương tiện bảo hộ cá nhân, nhân công... cũng như một số vật liệu như cát vàng, xi măng, thép, đá và chuẩn bị thi công. Lưu ý, hãy vệ sinh công trường trước khi thi công.

Bước 2: San lấp mặt bằng móng băng

Người thợ sẽ san lấp mặt bằng ở vị trí trên cao để lắp vào vị trí dưới thấp theo bản vẽ móng băng của kiến ​​trúc sư. Tiếp theo, thợ thi công sẽ tiến hành đặt trục thi công xuống đất. Sau khi đặt trục thi công, việc đào đất cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo kích thước và hình dạng hố móng đúng theo bản vẽ thiết kế. 

Việc kiểm tra độ sâu và độ nghiêng của hố móng là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định của móng băng. Trong trường hợp hố móng có nước, cần phải sử dụng máy bơm để hút hết nước trước khi tiếp tục thi công.

Bước 3: Chuẩn bị vật liệu cốt thép

Về xây dựng, cốt thép có thể được gia công tại nhà máy nhưng phần móng phải đảm bảo đáp ứng đủ lượng thép cần gia công tương ứng. Đặc biệt: Bề mặt của cốt thép phải thật sạch, không có bùn và cặn sắt.

Bước 4: Lắp ráp cốp pha và nghiệm thu

Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất trong thi công móng, vì nó quyết định độ bền của công trình. Cốp pha móng băng cần được lắp ráp chắc chắn để đảm bảo độ chính xác về kích thước và hình dạng của móng bê tông.Cần phải đảm bảo rằng cốp pha chịu được áp lực của bê tông tươi.

Bước 5: Đổ bê tông

Đây là bước cuối cùng trong quy trình làm móng băng sau khi lắp đặt cốt thép, cốp pha. Về mặt kỹ thuật, móng bê tông phải được đổ từ xa đến gần và không được đứng trên thành cốp pha dù cho nó đã vững chắc. Việc đổ bê tông cần được thực hiện liên tục và đều đặn để đảm bảo sự đồng nhất của kết cấu móng. 

Sử dụng máy đầm rung để loại bỏ các lỗ rỗng và đảm bảo bê tông được lấp đầy hoàn toàn trong cốp pha. Sau khi đổ bê tông, cần phải bảo dưỡng móng bằng cách giữ ẩm trong vòng 7-10 ngày để đảm bảo bê tông đạt được cường độ tối đa.

Nhìn chung, móng băng là một giải pháp hiệu quả và kinh tế cho nhiều loại công trình, đặc biệt là nhà ở và các công trình thấp tầng. Việc hiểu rõ về ưu nhược điểm, quy trình thi công và các yếu tố ảnh hưởng đến thiết kế móng băng sẽ giúp chúng ta có những quyết định đúng đắn trong quá trình xây dựng